Hoax wiki
Advertisement

Platte aarde is een mythe, pseudowetenschappelijk geloof en complottheorie die beweert dat de aarde niet bolvormig is maar een platte schijf. Volgens complotdenkers die deze theorie aanhangen zou iedereen die gelooft in een bolvormige aarde betaald worden door NASA of de New World Order. Er zijn anno 21ste eeuw wellicht meer mensen die dit geloven dan in de Middeleeuwen, wanneer het concept van een bolvormige aarde reeds algemeen aanvaard was - zelfs door de Rooms-katholieke Kerk[1].

Geschiedenis

Het idee van een platte aarde was in de oudheid algemeen aanvaard, voor zo ver men er toen al over na dacht. Heel wat oude culturen en godsdiensten baseerden hun cosmologie op een plat model dat werd omringd door, of drijfde op een eindeloze oceaan van water. Dit was het geval bij de oude Egyptenaren, Mesopotamiërs, Israëlieten, Grieken[2] (het Schild van Achilles), Germanen[3] India en China (waar dit geloof tot in de 17de eeuw bleef bestaan)[4]. Tevens werd veelal aangenomen dat de hemel een soort koepel was waarin de zon en maan, alsook de planeten en sterren zich in bevonden[5]. Deze primitieve beschavingen kan - in tegenstelling tot mensen uit de 21ste eeuw - niet verweten worden deze aanname gemaakt te hebben. Gezien hun zeer beperkte wetenschappelijke kennis en inzichten, en het gebrek aan technologie om tot betere inzichten te komen, gaf hen enkel de mogelijkheid hun conclusies te baseren op wat ze observeerden met hun ogen. Aangezien de kromming van de aardbol niet met het blote oog kan worden waargenomen vanop de aarde zelf, lijkt het een logische aanname dat alles gewoon plat is. Hier kwam pas verandering in tijdens de Klassieke oudheid, met de opkomst van de Griekse filosofen en wetenschappers.

In de 6de eeuw v.C. nam Pythagoras aan dat de aarde een bol was omdat dezelfde vorm werd geobserveerd bij de andere hemellichamen in de ruimte[6]. Aristoteles kwam twee eeuwen later tot hetzelfde besluit, maar dan vanwege zijn eigen waarnemingen. In de 3de eeuw v.C. wist Eratosthenes de omtrek van de aarde te berekenen met een - voor zijn tijd - relatief goede nauwkeurigheid[7]. Tegen de 1ste eeuw n.C. stelde Plinius de Oudere dat er eensgezindheid was over het feit dat de aarde bolvormig is[8]. Binnen het christendom, dat vervolgens aan zijn opmars begon, bestond er eveneens een consensus over de bolvormigheid van de aarde. Er was nog een kleine minderheid die wel bleven opteren voor het platte aarde-concept[9][10], soms gebaseerd op het idee dat er mensen zouden leven op "antipoden", oftewel onoverbrugbare klimaatzones, wat moeilijk te rijmen was met het concept dat alle mensen afstammelingen zouden zijn van Adam en Eva[11]. Sommige anderen argumenteerden dat de vorm van de aarde theologisch gezien simpelweg irrelevant was[12]. Tijdens de donkere middeleeuwen bleef, ondanks de val van het Romeinse Rijk en de daaropvolgende wetenschappelijke terugval, de bolvormigheid van de aarde een algemeen aanvaard concept[13][14].

In de late middeleeuwen was het idee van een platte aarde, op mogelijk enkele uitzonderingen na, helemaal uitgestorven. Het idee van een bolvormige aarde werd volledig aanvaard door de Rooms-katholieke Kerk[15], en middeleeuwse universiteiten onderwezen dit eveneens[16]. Tevens zijn er heel wat afbeeldingen en illustraties, daterende uit de middeleeuwen, die de aarde als bolvormig voorstellen. Ook islamitische geleerden aanvaardden dit reeds[17][18], en baseerden zich op de bolvormigheid van de aarde om de afstand naar Mekka te berekenen en te bepalen in welke richting men moest bidden. Enkel in China zou het geloof in de platte aarde nog aanhouden tot de 17de eeuw, wanneer de westerse astronomie er voor het eerst werd geïntroduceerd[19]. Ondanks dit alles waren er in de 19de eeuw toch nog steeds individuen die een pseudowetenschappelijk geloof in een platte aarde predikten[20][21][22]. Een vooraanstaand pseudowetenschapper was Samuel Bowbotham, die "Zetetic Astronomy" predikte[23] en gemeenschappen hieromtrent oprichtte in Engeland en New York. Na zijn dood richtte Lady Elizabeth Blount de Universal Zetetic Society op in 1893 in Engeland, maar na de Eerste Wereldoorlog begon de interesse af te nemen. In 1956 werd in het Verenigd Koninkrijk de International Flat Earth Research Society (kortweg: Flat Earth Society) opgericht, als opvolger van de Universal Zetetic Society.

De Flat Earth Society transformeerde de platte aarde-theorie van een geloof naar een complottheorie. Met de opkomst van de moderne wetenschap werd het immers steeds moeilijker om de realiteit van een bolvormige aarde te blijven ontkennen, dus werd dit als een hoax bestempeld bedoeld om godsdienst te kunnen vervangen door wetenschap[24]. Het logo van de Verenigde Naties wordt aangevoerd als bewijs dat de aarde plat is, en diezelfde platte aarde wordt voorgesteld met de noordpool in het midden en een ijsmuur (Antarctica) aan de buitenste rand[25]. De Flat Earth Society was in staat om leden aan te werven door de paranoia-kaart te trekken met de immer populistische populaire antiregeringspropaganda: zo zou de waarheid van de platte aarde worden onderdrukt door de overheid, en meer bepaald door NASA[26]. Na een gestage achteruitgang[27] begon de Flat Earth Society in 2004 aan een nieuw charme-offensief door zich prominent op het internet te profileren met een website, wiki[28] en discussieforum[29]. Hiermee werd een oneindig potentieel aan leden aangeboord via Youtube, Twitter en Facebook - dé plaatsen bij uitstek voor complotdenkers allerhande. Het gevolg hiervan is dat er anno 21ste eeuw wellicht meer mensen geloven in een platte aarde dan tijdens de middeleeuwen.

Pseudogeschiedenis

Volgens pseudogeschiedkundige beweringen zou men tijdens de middeleeuwen in Europa nog steeds geloofd hebben in een platte aarde. Deze valse mythe beweert dat de Rooms-katholieke Kerk een platte aarde als dogma beschouwde, en iedereen die beweerde dat de aarde bolvormig zou zijn verketterde. De (middeleeuwse) overheden zouden eveneens verboden hebben om te beweren dat de aarde rond is. De Amerikaanse president Thomas Jefferson argumenteerde tegen het idee van officiële religies gesponsord door de staat omdat er zo foute overtuigingen over de natuur - zoals de vorm van de aarde - zouden kunnen worden opgedrongen aan de bevolking. Hij haalde hierbij het voorbeeld aan dat de wetenschapper Galileo Galilei naar de inquisitie zijn gestuurd omdat hij had beweerd dat de aarde rond is[30]. Dit was echter een misvatting: Galileo werd niet door de inquisitie veroordeeld omdat hij had beweerd dat de aarde rond is, maar wel omdat hij had beweerd dat de aarde rond de zon draait (heliocentrisme) en niet andersom (geocentrisme).

In 1828 publiceerde de Amerikaanse fictieschrijver Washington Irving het boek "A History of the Life and Voyages of Christopher Columbus"[31], dat verkeerdelijk werd aanzien als een geschiedkundig werk. Volgens dit boek zou men ten tijde van Christopher Columbus eveneens nog geloofd hebben in een platte aarde, en moest Columbus voor de inquisitie van Salamanca verschijnen omdat hij het tegendeel wou bewijzen met zijn zeereis. Hij zou immers beweerd hebben dat hij via een andere route Azië zou kunnen bereiken omdat de aarde rond is. Spanje en Portugal zouden bang geweest zijn dat hun schepen over de rand van de aarde zouden vallen eenmaal ze voorbij de horizon vaarden. Dit is echter eveneens een misvatting: de echte discussie ging niet om de vorm van de aarde maar wel om de grootte ervan. Spanje en Portugal was niet sterk geneigd om de door Columbus zeereis te bekostigen, niet vanwege schrik om de horizon of de rand van de aarde, maar wel vanwege de vrees dat de afstand naar Azië te groot zou zijn[32].

Dit was een terecht argument, want de afstand was inderdaad groter dan wat Columbus had ingeschat. Niet enkel had hij de omtrek van de aarde 25% te klein ingeschat, ook had hij de positie van de Aziatische oostkust foutief berekend (zoals Irving trouwens ook zelf aangaf). De combinatie van die twee fouten maakte dat hij de af te leggen afstand inschatte op 5000 km, terwijl die in feite zo'n 20.000 km lang is. Columbus zou nooit voldoende voedsel hebben kunnen meenemen voor zichzelf en zijn bemanning om deze reis te overleven. De toevallige ontdekking van Amerika op hun reis was dus de redding voor Columbus en zijn expeditie, en zelfs dat was nog maar op het nippertje[33]. De muitenij die was uitgebroken was immers niet omwille van eenvermeende angst om over de "rand" te vallen, zoals stadssages beweren, maar wel vanwege de voedselschaarste[34]. Het was enkel omdat hij terug een voorraad voedsel en water kon opslaan in de door hem ontdekte Carraïben, dat hij in staat was de terugreis naar Europa te maken.

Jefferson's misvatting omtrent Galileo's veroordeling en Irving's fictieverhaal waren wellicht niet slecht bedoeld, maar elders was er wel degelijk een achterliggende agenda die voordeel uit de valse mythe wilde halen. In de 19de eeuw woedde er immers een oorlog tussen religie en wetenschap: de Kerk verzette zich sterk tegen de evolutieleer omdat die heel wat Bijbelse lectuur onderuit haalde, en dit lokte bij de wetenschappers dan weer weerzin uit tegen religie. Vooral de Franse archeoloog Antoine-Jean Letronne was een hevige tegenstander van religie, en gebruikte elk mogelijk argument dat hij kon vinden tegen hen. De mythe van het middeleeuwse geloof in een platte aarde kwam hem goed uit: zo kon hij de kerk afschilderen als een achterlijke "flat earther"[35]. De geschriften van uitzonderlijke aanhangers van de platte aarde tijdens de middeleeuwen werden aangehaald als "bewijs" dat iedereen er toen nog in geloofde[36]. De valse mythe werd vervolgens verder verspreid door o.a. Andrew Dickson White[37], de mede-oprichter en eerste voorzitter van Cornell University. Hierdoor raakte het verhaal van het middeleeuws geloof in een platte aarde steeds meer verspreid en dus ook ingeburgerd - tot zelfs in tal van schoolboeken van de 21ste eeuw[38][39].

De platte aarde-complottheorie

Aanvankelijk was het geloof in een platte aarde louter een aanname gebaseerd op dagdagelijkse observaties. Dit is op zich erg begrijpelijk: wie op een vlak land ziet geen kromming, en in een bergachtig landschap is het nog moeilijker om daar iets van te merken. Iemand zonder enige basiskennis trekt dan logischerwijze de conclusie dat de aarde plat is. Het is eveneens nog begrijpelijk als men de theoretische verklaringen voor een bolvormige aarde, zoals die reeds bij de Grieken geformuleerd werden, niet goed kan volgen. Maar met de opkomst van de moderne wetenschap, waarbij zowel satellieten als mensen daadwerkelijk naar de ruimte gaan en ons beelden tonen van een overduidelijk bolvormige aarde, wordt het bijzonder moeilijk om nog aan dat antieke bijgeloof vast te blijven klampen. Wie dat toch wil doen - en er zijn altijd mensen te vinden die bereid zijn te geloven in de meest krankzinnige ideeën - moet dus al veronderstellen dat alle bewijs van een ronde aarde bij voorbaat nep is en dat de "waarheid" van de platte aarde angstvallig geheim wordt gehouden. Daarmee zijn we aanbeland aan het paranoide gedeelte van het hele platte aarde-idee.

De platte aarde-complottheorie stelt doorgaans dat de mensheid wordt voorgelogen door "de regering", en dan meer specifiek de Amerikaanse ruimtevaartsorganisatie NASA. Zij zouden immers iedereen willen doen geloven dat de aarde rond is, om te voorkomen dat het "geheim" van de platte aarde zou uitlekken. Zo zou NASA alle foto's van de aarde louter gefabriceerd hebben om het complot in stand te houden, en zelfs de maanlanding zou nooit echt gebeurd zijn. Aan welke criteria een foto moet voldoen om wel als echt te worden aanvaard, worden niet opgegeven door de complotdenkers. NASA zou bijna al haar budget moeten besteden in het fabriceren van nepbewijs, in plaats van onderzoek naar de ruimte voor welke reden dan ook. Er werken zo'n 18.000 mensen voor NASA[40], die dus bijgevolg allemaal deel moeten uitmaken van het complot zonder dat ook maar iemand "de waarheid" uitlekt. Daar moeten we dan nog de ruimtevaartsorganisaties van elders in de wereld, zoals die van Europa en Rusland, erbij tellen. En ook alle andere wetenschappers, fysici en astronomen - niet enkel van nu maar eveneens die van de afgelopen duizenden jaren. Zelfs amateurastronomen, die geen banden hebben met NASA of andere organisaties, maken deel uit van het vermeende complot[41].

Naast alle wetenschappers ter wereld moeten ook de regeringen van al deze landen betrokken zijn bij het complot van geheimhouding, omdat zij de ruimtevaartsorganisaties immers financieren. Hun legers moeten eveneens op de hoogte zijn van het complot, evenals piloten van civiele vliegtuigen. Die zouden immers hun koers helemaal anders moeten instellen op een platte aarde dan op een ronde aarde, dus moeten zij ook allemaal de "waarheid" weten. Bij uitbreiding dus ook de luchtvaartmaatschappijen en het andere boordpersoneel. Fabrikanten van hodometers en hun personeel, evenals alle cartografen moeten wel erg diep verweven zitten in het complot. Hetzelfde geldt voor de makers van GPS-toestellen, en voor zowat iedereen overal in de telecommunicatiesector[42]. Zo zouden aanbieders van satelliet-TV en - opnieuw - hun personeel deel moeten uitmaken van het complot. En de fabrikanten van de satellieten uiteraard ook. We spreken hier dus over miljoenen, en mogelijk zelfs miljarden mensen die allemaal op de hoogte zijn van een "platte aarde" en er allemaal doel bewust over liegen[43].

Dan zwijgen we nog van de hele bevolking op de continenten van het zuidelijke halfrond, omdat die continenten in werkelijkheid op heel andere plaatsen liggen dan wat de kaarten van een platte aarde aangeven. De positie van de sterrenbeelden zijn daar eveneens niet hetzelfde als op het noordelijke halfrond. Sommige versies van de platte aarde-complottheorieën stellen zelfs dat bepaalde continenten zoals Australië helemaal niet bestaan. Daarmee alleen al wordt het bestaan van een populatie van 25 miljoen mensen ontkend[44], of moeten we veronderstellen dat die allemaal deel uitmaken van het complot door "te doen alsof" ze in Australië wonen. Tel daarbij ook nog eens de miljoenen inwoners van de andere zuidelijke continenten zoals Afrika en Zuid-Amerika. Laten we in onze berekeningen dan meteen ook maar rekening houden met de supersoldaten die ervoor moeten zorgen dat niemand van het "gewone volk" de ijsmuren aan de rand van de platte aarde zou vinden. Kortom, het complot om een platte aarde geheim te houden zou zodanig veel miljarden mensen erbij moeten betrekken dat het onmogelijk is te voorkomen dat er iets van zou uitlekken[45].

Hoe groter een complot, hoe groter de kans dat het vroeg of laat aan het licht komt, zoals is gebleken uit daadwerkelijke maar veel kleinere complotten zoals die gelekt door Edward Snowden, de Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, of over die van Richard Nixon en Donald Trump. Als de aarde echt plat zou zijn, zou het immers makkelijk zijn om dat geheim te lekken: meer dan een paar foto's of videobeelden heb je er niet voor nodig. Zelfs al zou dit megacomplot toch stand houden, verklaart het niet dat de betrokkenen enerzijds zo machtig zijn om die "waarheid" geheim te houden maar anderzijds niet in staat zijn om de Flat Earth Society en andere complotdenkers te censureren, of zelfs nog maar hun website of Facebook-pagina uit de lucht te halen. Tenslotte is er dan nog de vraag: stel dat de aarde toch plat zou zijn, wat voor zin zou het dan hebben om dat voor iedereen geheim te houden? Welk voordeel zouden regeringen en andere betrokkenen hier uithalen, dat ze zouden verliezen als de "waarheid" aan het licht kwam? Een bevredigend antwoord blijven de flat earthers ons nog steeds schuldig.

Hun argumenten

De argumenten van aanhangers van de platte aarde-theorie kunnen grofweg worden onderverdeeld in twee categorieën: argumenten voor een platte aarde, en argumenten tegen een ronde aarde. We geven hieronder de meest voorkomende argumenten van beide categorieën mee[46].

Argumenten voor een platte aarde:

  • Straten zijn plat! Gezien de grote omvang van de aarde, wordt diens kromming vaak niet ingerekend bij het aanleggen van straten, kanalen, e.d.m. omdat de foutenmarge op de lengte van een (zelfs lange) straat verwaarloosbaar klein is.
  • Het water is altijd waterpas! Zie hierboven.
  • De horizon is altijd op ooghoogte! In feite lijkt het gewoon alsof de horizon altijd op ooghoogte is, en ligt in feite een klein beetje onder de ooghoogte. Het feit dat een horizon bestaat zou op zich al genoeg bewijs moeten zijn dat de aarde niet plat is, anders zouden we met een geavanceerde telescoop van Alaska naar Madagascar moeten kunnen kijken. 

Argumenten tegen een ronde aarde:

  • Waar is de kromming? Foto's genomen op grote hoogtes, die geen kromming vertonen, moeten dienen als bewijs dat de aarde plat is. Dit argument houdt echter geen rekening met de immense grootte van de aarde, waardoor je veel hoger dan bv. een luchtballon moet vliegen om de kromming enigszins te kunnen waarnemen. Wanneer er dan echter foto's genomen worden op een hoogte die de kromming wel toont, argumenteren complotdenkers dat die nep zijn, of werden genomen met een lens om een kromming te simuleren.
  • Hoe kan water dan op een draaiende bal blijven? De korte uitleg is dat de zwaartekracht van de aarde te sterk is om het water te laten wegvloeien van de aarde.
  • Waarom vallen mensen die op het zuidelijk halfrond wonen dan niet van de aarde? Om dezelfde reden dat mensen op het noordelijk halfrond niet wegvliegen van de aarde: zwaartekracht. "Zuidelijk" betekent niet "beneden" en "Noordelijk" betekent niet "boven", de zwaartekracht van de aarde oefent haar invloed immers in alle richtingen uit. 

Platte aarde in religie

Volgens sommige religieuze fundamentalisten wordt informatie over de platte aarde "onderdrukt" om "god te onderdrukken" of iets van die aard. Aangezien, volgens het Christelijke geloof, het een prioriteit is van God om zoveel mogelijk zielen te redden, lijkt de vorm van de aarde nochtans van ondergeschikt belang. De Bijbel bevat een aantal - impliciete - verwijzingen naar een platte aarde, wat begrijpelijk is aangezien de teksten werden geschreven in een tijd waarin men nog niet wist dat de aarde rond is (wat tevens wijst op het feit dat, ondanks wat Christenen graag willen geloven, de Bijbel door sterfelijke mensen werd geschreven en niet door God zelf of zo).

Hoewel het geloof in een platte aarde niet wijdverspreid is binnen het Christendom, worden vaak volgende nepargumenten aangevoerd door aanhangers van de platte aarde-theorie, zoals bv. de passage Jesaja 40:22: "Hij troont boven de schijf van de aarde – haar bewoners zijn als sprinkhanen –, hij spreidt de hemel uit als een doek, spant hem uit als een tent om in te wonen"[47][48]. Ook wordt er verwezen naar Jesaja 11:12[49] en Openbaring 7:1[50], waar wordt gesproken over de "vier hoeken" (of "uithoeken") van de aarde, doch dit wordt over het algemeen geïnterpreteerd als een verwijzing naar de vier windrichtingen, en wordt in een aantal vertalingen ook als dusdanig aangegeven[51][52].

Naast nepargumenten die verwijzen naar de Bijbel, gebruiken sommige aanhangers van de platte aarde-theorie ook verwijzingen naar de Koran, die nochtans geschreven is toen het al zo'n 1000 jaar bekend was dat de aarde rond is. Binnen de Islam is het geloof in een platte aarde evenmin wijdverspreid, doch er zijn enkele notabele uitzonderingen. Zo beweerde Mohammed Yusuf, de oprichter van de terreurbeweging Boko Haram, dat concepten zoals evolutieleer en ronde aarde tegen de Islam zijn[53], en een astronoom uit Irak beweerde in 2007 dat niet enkel de aarde plat is maar ook de zon die tevens rond de aarde zou draaien[54]. Verwijzingen naar de Koran zijn, net zoals bij de Bijbel, niet meer dan cherry picking door vage vertalingen naar eigen believen te interpreteren.

Soera 18:47[55] zegt: "En (gedenk) de Dag waarop Wij de bergen zullen verzetten en jullie de aarde zullen zien als een opgeheven vlakte. Wij zullen hen allen verzamelen en niet één van hen achterlaten", hoewel het hier schijnbaar gaat om een vlakte op aarde en niet om de vorm van de aarde zelf. Soera 20:53[56], 43:10[57] en 78:6[58] beschrijven schijnbaar de aarde als een bed of wieg. Hoewel een bed horizontaal en plat is, lijkt het heel onwaarschijnlijk als een verwijzing naar een platte aarde. In vele vertalingen gaat het om een "uitgespreide plaats" of uitgestrektheid[59]

Parodieën op de Flat Earth Society

Kies de Earth Society van uw voorkeur.

Earthsocieties.jpg

Zie ook

Bronnen

Referenties

  1. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth
  2. https://www.mse.berkeley.edu/faculty/deFontaine/flatworlds.html
  3. http://www.sacred-texts.com/neu/pre/pre04.htm
  4. http://www.eastm.org/index.php/journal/article/viewFile/526/457
  5. http://faculty.gordon.edu/hu/bi/ted_hildebrandt/OTeSources/01-Genesis/Text/Articles-Books/Seely-Firmament-WTJ.pdf
  6. https://archive.org/details/historyofplaneta00dreyuoft
  7. http://www.bede.org.uk/flatearth.htm
  8. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D2%3Achapter%3D64
  9. https://christiananswers.net/q-aig/aig-c034.html
  10. http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf109.toc.html#P1825_1561225
  11. http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf102.iv.XVI.9.html
  12. http://www.reu.org/public/basil/bas011.txt
  13. http://www.thelatinlibrary.com/isidore/14.shtml
  14. http://ediss.uni-goettingen.de/handle/11858/00-1735-0000-0022-5D5F-5#inhalt
  15. https://web.archive.org/web/20060903050214/http://hsci.cas.ou.edu/exhibits/exhibit.php?exbgrp=-999&exbid=45&exbpg=12
  16. https://books.google.be/books?id=wtUGwJwEQ7UC&pg=PA29&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
  17. http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download;jsessionid=DD2DCDD1CA1A2919464B976C500F9FFE?doi=10.1.1.832.9945&rep=rep1&type=pdf
  18. http://www.iupui.edu/~msaiupui/earlymuslimcon.htm
  19. https://www.mprnews.org/story/2009/12/16/tulip-map
  20. http://www.sacred-texts.com/earth/za/za32.htm
  21. https://archive.org/details/cu31924031764594
  22. http://www.ibiblio.org/eldritch/js/saaw.htm
  23. http://www.sacred-texts.com/earth/za/za32.htm
  24. https://www.nytimes.com/2001/03/25/us/charles-johnson-76-proponent-of-flat-earth.html
  25. http://www.theflatearthsociety.org/library/newsletters/Flat%20Earth%20Society%20Newsletter%20-%201979%20March.pdf
  26. https://www.theflatearthsociety.org/library/newspaperandmagazine/Flat-Out%20Truth,%20The%20(Schadewald).pdf
  27. https://en.wikipedia.org/wiki/National_Center_for_Science_Education
  28. http://theflatearthsociety.org/cms/
  29. https://www.theflatearthsociety.org/forum/
  30. http://teachingamericanhistory.org/library/document/notes-on-the-state-of-virginia-query-xvii-religion/
  31. https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=ACB0796.0003.001
  32. http://www.hoax-wijzer.be/urban-legends/stadslegendeindemiddeleeuwengeloofdemendatdeaardeplatwas
  33. http://www.bede.org.uk/flatearth.htm
  34. http://www.hoax-wijzer.be/urban-legends/stadslegendeindemiddeleeuwengeloofdemendatdeaardeplatwas
  35. http://www.hoax-wijzer.be/urban-legends/stadslegendeindemiddeleeuwengeloofdemendatdeaardeplatwas
  36. http://www.bede.org.uk/flatearth.htm
  37. https://books.google.be/books?id=2sJZAAAAMAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
  38. https://books.google.be/books?id=kmYD6PP06EAC&printsec=frontcover&dq=ISBN0312382081&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
  39. http://www.hoax-wijzer.be/urban-legends/stadslegendeindemiddeleeuwengeloofdemendatdeaardeplatwas
  40. https://www.nasa.gov/careers/where-we-work
  41. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth
  42. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth
  43. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth
  44. http://worldpopulationreview.com/countries/australia-population/
  45. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth
  46. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth#Flattening_their_arguments
  47. https://www.nbv.nl/vertaalaantekeningen/?cid=ann.Isa.40_22.1
  48. https://www.debijbel.nl/bijbel/NBV/Jesaja-40
  49. https://rkbijbel.nl/kbs/bijbel/willibrord1975//jesaja/11
  50. https://www.debijbel.nl/bijbel/NBV/Openbaring-7
  51. https://rkbijbel.nl/kbs/bijbel/willibrord1975//jesaja/11
  52. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth#Christian_flat_Earth_apologetics
  53. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8172270.stm
  54. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth#Islamic_flat_Earth_apologetics
  55. https://koran.nl/soera-18-al-kahf-de-grot/
  56. https://koran.nl/soera-20-ta-ha-de-arabische-letters-ta-ha/
  57. https://koran.nl/soera-43-az-zukhruf-pracht-en-praal/
  58. https://koran.nl/soera-78-an-naba-de-aankondiging-het-nieuws/
  59. https://rationalwiki.org/wiki/Flat_Earth#Islamic_flat_Earth_apologetics
Advertisement